پایان خودارجاعی؛ آغاز پزشکی خانواده | معاون وزیر بهداشت: تا زمانی که مسئولان از خدمات دولتی استفاده نکنند، طرح موفق نمی‌شود

همشهری آنلاین – آرش نهاوندی: فاز سوم نظام ارجاع و پزشکی خانواده آغاز شده و شهرها به تدریج به فهرست اجرایی این طرح اضافه می‌شوند. به گفته دکتر محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت اجرای کشوری این طرح و برنامه الزام قانون برنامه هفتم پیشرفت است و به ساختار سلامت جامعه نظم خواهد بخشید.

دکتر مسعود پزشکیان، رئیس جمهور هم اعتقاد دارد، ارتقای کیفی خدمات بهداشتی و درمانی می‌تواند کمک زیادی به دولت کند و همه باید با کمک هم مشکلات مردم را برطرف کنیم. او تاکید کرده «باید کاری کنیم که بیمار ناراضی از مطب و بیمارستان خارج نشود، چرا که اگر از خدمات ناراضی باشد، علاوه بر بیماری جسمی، روح و روانش نیز آسیب خواهد دید و اگر شما به درد بیمار رسیدگی نکنید، چه کسی می‌تواند مشکل او را حل کند.»‌

برای اجرای این طرح ملی، ۸۰ هزار میلیارد تومان لازم است؛ برنامه‌ای که قرار است طی سه سال به طور کامل اجرا شود و در گام نخست و برای اجرای مرحله اول آن در سال جاری، ۳۰ همت تخصیص یافت و اجرای این برنامه در مرحله اول به‌ویژه بر روستاها و شهرهای کوچک با جمعیت کمتر از ۲۰ هزار نفر تمرکز داشته است.

به گفته دکتر علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت در حال حاضر در چند استان این طرح به صورت آزمایشی در حال اجراست و بودجه ۲۵ همتی هم برای آن در نظر گرفته شده است.

طرحی که قرار است هزینه‌های درمان بیماران را کاهش دهد،‌ به ساماندهی ساختار نسخه‌نویسی و کاهش مراجعات غیرضرور به پزشکان متخصص و مراکز درمانی منجر شود و کاهش بی‌عدالتی در دسترسی به خدمات را رقم زند. چون همین حالا هم برخی از شهروندان به طیف گسترده‌ای از خدمات پیشرفته مانند پت‌اسکن، آنژیوگرافی و سی‌تی‌اسکن دسترسی دارند اما ساکنان مناطق محروم از دسترسی به این امکانات بی‌بهره‌اند. متولیان نظام سلامت معتقدند راهکار اصلاح این نابرابری، چیزی جز اجرای کامل و یکپارچه برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع در تمامی سطوح خدمات سلامت نیست.

ضرورت بازنگری در نظام ارائه خدمات

معاون بهداشت وزارت بهداشت در گفتگو با همشهری درباره مزیت‌های اجرای فاز سوم طرح پزشکی خانواده می‌گوید: همه کارشناسان حوزه سلامت در سطح کشور و دنیا به این نتیجه رسیده‌اند که نظام ارائه خدمات بهداشتی حتما نیاز به بازنگری دارد. یکی از دلایل این بازنگری اقتصاد سلامت است. باید یک سیستم و الگویی داشته باشیم که با حذف خدمات اضافی و نیازهای القایی، پرداختی از جیب مردم را کاهش دهد. اکنون پرداختی از جیب مردم در حال حاضر بسیار بالا رفته و چارچوبی هم برای این کار وجود ندارد. به همین دلیل نیاز به چارچوب برای تجویزها داریم.

رئیسی با تاکید بر این که پرداخت از جیب مردم باید کم شود، ادامه می‌دهد: طبق قانون برنامه باید کمتر از ۳۰درصد پرداختی از جیب مردم باشد، اما الان خیلی بالاتر است و انتهایی هم ندارد. ورود تکنولوژی‌های جدید، ام‌آرآی، پت اسکن و دستگاه‌های مختلف هم این هزینه‌ها را افزایش داده است.

طرح پزشک خانواده در ۱۰۰ کشور

به گفته این مسئول برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع تنها در ایران مطرح نیست و در توضیح بیشتر عنوان می‌کند: بیش از ۱۲ سال است در مورد این طرح صحبت می‌شود، در سطح دنیا هم بیش از ۱۰۰ کشور این طرح را اجرا کرده‌اند. فقط هم مختص کشورهای صرفا توسعه‌یافته یا صرفا فقیر نیست. این یک نظام و الگو برای خدمت است. درباره مزایای آن هم باید بگویم که که قبل از نظام ارجاع واژه مهمی به نام پزشک خانواده وجود دارد، یعنی یک خانواده پزشک خود را می‌شناسد و می‌داند از چه کسی باید مشورت بگیرد و مراقبت وی چه کسی است.

۳ هزار پزشک برای هر ایرانی

رئیسی درباره سازوکار تخصیص پزشک خانواده به هر فرد ایرانی هم عنوان می‌کند: یکی از کارهایی که قرار است در قالب این برنامه اجرا شود، تعیین یک پزشک خانواده برای هر ۳ هزار نفر ایرانی است و این گروه ۲ مراقبت سلامت هم خواهند داشت. یک دندانپزشک برای هر ۱۵ هزار نفر و یک کارشناس تغذیه برای هر ۲۰ هزار نفر هم در نظر گرفته شده است. تمام پرونده بیمار نزد پزشک خانواده اوست و اگر فرد نیاز به خدمات تخصصی داشته باشد، به متخصص ارجاع می‌شود.

به گفته رئیسی یکی از سازوکارهای خوب در این طرح، نوبت‌گیری است که بر عهده تیم پزشکی خانواده قرار گرفته است. نقشه راه و الگو هم در این برنامه مشخص است. ۷ پزشک تخصصی برای هر درمانگاه انتخاب شده که این درمانگاه مراکز تخصصی دولتی هستند. کسانی هم که از طریق نظام ارجاع مراجعه می‌کنند، فقط ۱۵ درصد فرانشیز ویزیت بخش دولتی حتی در حوزه دارو و آزمایشگاه را پرداخت می‌کنند.

او ادامه می‌دهد: ۴ ویزیت اول پزشک خانواده هم رایگان خواهد بود. اگر فرد نیاز به بستری هم داشته باشد، فرانشیز او در بیمارستان‌های دولتی صفر می‌شود. آمار بیمارستان‌های دولتی ایران بسیار بیشتر از بیمارستان‌های خصوصی است. یعنی تنها ۱۰ درصد تخت‌های کشور در اختیار بخش خصوصی است. بنابراین اعتقاد ما بر این است که بیمارستان‌های دولتی ما باید از نظر کیفیت ارتقا پیدا کنند.

بیشتر بخوانید:

اعلام آمادگی شهرداری تهران برای همکاری در طرح پزشک خانواده

چکش‌کاری‌ نظام ارجاع آغاز شد

۶۴ شهرستان پزشک خانواده خواهند داشت

رئیسی با تشریح روند اجرای برنامه پزشکی خانواده در کشور می‌گوید: این برنامه از سال ۲۰۰۵ در مناطق روستایی و شهرهای زیر ۲۰ هزار نفر آغاز و در سال ۲۰۱۳ به صورت پایلوت در استان‌های فارس و مازندران در سطح شهری اجرا شد. اکنون در فاز سوم، با بهره گیری از تجربیات گذشته، اجرای کامل برنامه در سطح شهرستان‌ها در دستور کار قرار گرفته است.

او ادامه می‌دهد: در حال حاضر ۵ شهرستان به صورت کامل تحت پوشش این برنامه قرار گرفته‌اند و ۵۹ شهرستان دیگر نیز در مراحل آماده سازی زیرساخت‌ها هستند که به صورت تدریجی تا پایان شهریور به این طرح اضافه می‌شوند.

معاون بهداشت وزارت بهداشت درباره تعداد دانشگاه‌های مشارکت کننده در طرح پزشک خانواده نیز توضیح می‌دهد: فاز سوم طرح پزشک خانواده در ۵ دانشگاه کشور آغاز شده و در تیرماه ۲۰ دانشگاه دیگر نیز اضافه شدند. در مرداد نیز ۲۰ دانشگاه و ۱۹ دانشگاه باقیمانده دیگر هم در شهریور اضافه خواهند شد. طرح پزشک خانواده در هر استان از یک شهرستان به عنوان پیشرو شروع می‌شود. با اجرای موفق طرح در آن شهرستان در سطح استان توسعه پیدا می‌کند.

رئیسی اما معتقد است که شرط موفقیت نظام پزشکی خانواده در اجرا زمانی خواهد بود که رئیس جمهور، رئیس و نمایندگان مجلس و همه مسئولان از همین مسیر عبور کنند و تاکید می‌کند: اگر شرایط غیر از این باشد این طرح اجرا نخواهد شد. مسئولین ما در صورت نیاز به خدمات درمانی باید از بیمارستان‌های دولتی بهره ببرند و باید تلاش کنیم که کیفیت خدمات در این مراکز برای جلب رضایتمندی مردم ارتقا پیدا کند.

او درباره جذب پزشکان به این طرح هم توضیح می‌دهد: متخصصانی که در سطح استان‌ها هستند با فراخوانی به طرح پزشک خانواده می‌پیوندند. اما امکان دارد شهرستانی متخصص نداشته باشد، ما از متخصص بخش خصوصی موجود در آن شهرستان استفاده می‌کنیم و در اصطلاح خرید راهبردی می‌کنیم. اگر هم کسی می‌خواهد به پزشک خارج از طرح پزشکی خانواده مراجعه کند پرداخت هزینه ویزیت و درمان برعهده خودش است.