روایتی مستند از نفوذ انگلیس در ایران | دخالتهای انگلستان در ایران از انقلاب مشروطه تا کودتای سوم اسفند
کتاب «تلگراف؛ مروری بر دخالتهای انگلستان در ایران از انقلاب مشروطه تا کودتای سوم اسفند» به قلم محمدحسن صنعتی؛ اثری تحقیقی و تاریخی است که با تلفیق روایت داستانی و پژوهش تاریخی، یکی از پرالتهابترین دورههای تاریخ ایران را بازخوانی میکند.
همشهری آنلاین- علیالله سلیمی: کتاب «تلگراف؛ مروری بر دخالتهای انگلستان در ایران از انقلاب مشروطه تا کودتای سوم اسفند» به قلم محمدحسن صنعتی؛ اثری تحقیقی و تاریخی است که با تلفیق روایت داستانی و پژوهش تاریخی، یکی از پرالتهابترین دورههای تاریخ ایران را بازخوانی میکند. در تقویم رویدادهای سرنوشتساز کشورمان، انقلاب مشروطه و رخدادهای منتهی به کودتای سوم اسفند، از مهمترین فصلهای تاریخ معاصر ایران به شمار میروند؛ دورهای که علاوه بر کنش و واکنش نیروهای داخلی، با حضور و مداخله قدرتهای خارجی هم گره خورده است. کتاب «تلگراف» با تمرکز بر همین مقطع، تلاش میکند تصویری مستند و در عین حال روایتمحور از این تحولات ارائه دهد.
محمدحسن صنعتی در این اثر، فاصله زمانی میان فرمان مشروطه در سال ۱۲۸۵ تا کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ را روایت میکند و در کنار بررسی نقش انگلستان، به تأثیرگذاری روسیه در معادلات سیاسی ایران نیز میپردازد. کتاب، رخدادهایی همچون مطالبه عدالتخانه، به توپ بستن مجلس، کشمکشهای سیاسی سالهای پایانی قاجار و زمینههای شکلگیری کودتای سوم اسفند را در بستری داستانی و مبتنی بر منابع تاریخی دنبال میکند.
یکی از ویژگیهای «تلگراف»، توجه همزمان به نقش شخصیتهای سیاسی، مذهبی و روشنفکری آن دوره است. چهرههایی مانند آخوندزاده، مستشارالدوله، میرزا ملکمخان، طالبوف، تقیزاده، شیخ فضلالله نوری و میرزای نائینی در متن روایت حضور دارند و مخاطب را با تنوع دیدگاهها و جریانهای فکری آن دوران آشنا میکنند. به گفته نویسنده، این کتاب صرفاً یک گزارش تاریخی نیست، بلکه تلاشی برای روایت تاریخ با زبان ادبیات است؛ روایتی که میکوشد خواننده را از خلال اسناد و وقایع، با فضای اجتماعی و سیاسی آن روزگار همراه کند. در معرفی اثر نیز آمده است که نویسنده با بهرهگیری از تجربه خود در حوزههای ادبیات، تاریخ، فرهنگ، رسانه و روابط بینالملل، اثری خلق کرده که هم بر مستندات تاریخی تکیه دارد و هم از ظرفیتهای روایت داستانی بهره میگیرد. این اثر در کنار بازخوانی رخدادهای تاریخی، مخاطب را به تأمل درباره تأثیر مداخلات خارجی، نقش تصمیمهای داخلی و نسبت گذشته با امروز دعوت میکند؛ موضوعی که مطالعه این اثر را برای علاقهمندان تاریخ معاصر، علوم سیاسی و ادبیات تاریخی قابل توجه میسازد.
نویسنده کتاب معتقد است، انگلستان به عنوان پیشقراول انقلاب صنعتی، همواره با نگاهی استعماری و به منظور بهرهبرداری از ویژگیهای ژئوپلیتیک و ثروتهای طبیعی ایران، برنامههای خود را در این سرزمین پیش برده است. هرچند این دخالتها غالباً با ظاهری مخملین و ادعای عمران و آبادانی همراه بود، اما در پسِ پرده، طرحها و دسیسههای استثمارگرانه (مشت آهنین) قرار داشت.
این کتاب به ما نشان میدهد که چگونه انگلستان به همراه رقیب همگام خود یعنی روسیه، در مقاطع بحرانی همچون به توپ بستن مجلس، قراردادهای استعماری (نظیر قرارداد ۱۹۱۹) و روی کار آمدن احمدشاه و رضاخان، بر معادلات سیاسی ایران اثر گذاشته است. نویسنده تلاش کرده است به دور از سادهانگاری، با زبانی روان و مستند به اظهارات افراد و متون تاریخی، پازلهای پیچیده این دوره را کنار هم بچیند تا نشان دهد تصمیمات و افعال رجال سیاسی آن زمان را باید در بستر شرایط همان دوران ارزیابی کرد.
کتاب «تلگراف؛ مروری بر دخالتهای انگلستان در ایران از انقلاب مشروطه تا کودتای سوم اسفند» نوشته محمدحسن صنعتی با ویراستاری بهار دانشور با یک مقدمه و سه دفتر(فصل) در ۳۱۱ صفحه و با قیمت ۶۲۰ هزار تومان از سوی نشر بینالملل چاپ و منتشر شده است.
