کاهش ۵۰ درصدی مراجعه مجدد بیماران با طرح پرستار پیگیر | هشدار درباره فعالیت «پرستارنماها» در مراکز غیرمجاز
به گفته معاون پرستاری وزارت بهداشت بر اساس آمار مرکز پژوهشهای مجلس، حوزه سلامت همواره در رتبههای اول و دوم اعتماد مردم قرار دارد و این اعتماد بزرگترین سرمایه نظام سلامت است.
به گزارش صفحه ایران به نقل از همشهری آنلاین؛، دکتر عباس عبادی، معاون پرستاری وزارت بهداشت، در نشست خبری هفته دولت که امروز در ساختمان این وزارتخانه برگزار شد، با اشاره به اعتماد بالای مردم به حوزه سلامت گفت: بر اساس آمار مرکز پژوهشهای مجلس، حوزه نظام سلامت همواره در رتبههای اول و دوم گروه اعتماد مردم قرار دارد. این اعتماد بزرگترین سرمایه نظام سلامت است و امیدواریم با عملکرد بهینه، بتوانیم بهدرستی پاسخگوی این اعتماد باشیم.
وی افزود: حفظ این زنجیره اعتماد میتواند به ارتقای سلامت جامعه و کاهش رنج و درد مردم منجر شود.
تیم ملی سلامت، رویکردی برای استفاده از همه ظرفیتها
عبادی با اشاره به تأکید وزیر بهداشت بر مفهوم «تیم ملی سلامت» طی دو سال گذشته اظهار کرد: این واژه بهطور مکرر از سوی وزیر بهداشت مطرح شده و سرلوحه کار ما نیز قرار گرفته است. وقتی از تیم صحبت میکنیم، یعنی پراکندگی کاری را کنار بگذاریم و همه عناصر دخیل در سلامت را در کنار یکدیگر قرار دهیم.
معاون پرستاری وزارت بهداشت ادامه داد: در معاونت پرستاری نیز این فلسفه را بازتعریف کردیم و با توجه به تجربهای که کشور طی دو سال اخیر پشت سر گذاشت، تلاش کردیم از حداکثر ظرفیتهای موجود استفاده کنیم.
کاهش مراجعه مجدد بیماران با طرح «پرستار پیگیر»
عبادی یکی از برنامههایی را که طی سالهای اخیر مورد تمرکز معاونت پرستاری قرار گرفته، طرح «پرستار پیگیر» عنوان کرد و گفت: این طرح طی ۴ تا ۵ سال گذشته مورد توجه بوده و در دو سال اخیر به بلوغ بیشتری رسیده است. طرح ابتدا با پوشش ۵ بیماری در ۱۰۰ بیمارستان آغاز شد و اکنون تعداد بیماریهای تحت پوشش آن به ۱۶ مورد افزایش یافته است.
به گفته وی، این طرح چند هدف اصلی را دنبال میکند؛ از جمله حفظ کرامت بیمار پس از ترخیص و جلوگیری از رها شدن او، همچنین کاهش مراجعات مجدد بیماران، چه به صورت بستری و چه سرپایی.
معاون پرستاری وزارت بهداشت با اشاره به نتایج اجرای این طرح گفت: بررسیها نشان داد در گروهی که تحت پیگیری قرار نمیگرفتند، ۱۱.۴ درصد بیماران طی یک ماه مجدداً مراجعه داشتند، در حالی که این رقم تحت پوشش طرح پرستار پیگیر به ۵.۲ درصد کاهش پیدا کرد.
وی همچنین از کاهش ۵۵ درصدی بستری مجدد بیماران در چارچوب این طرح خبر داد و افزود: کاهش مصرف کاغذ، استفاده هدفمند از خدمات هومکر و کاهش برونسپاری خدمات پرستاری به بخش خصوصی و همچنین دارودهی هوشمند، از دیگر اهداف این طرح است که هم از نظر اقتصادی و هم از منظر ایمنی بیمار اهمیت دارد.
عبادی با بیان اینکه چنین رویکردهایی در برخی کشورهای دیگر نیز در حال اجراست، ابراز امیدواری کرد طرح پرستار پیگیر در کشور توسعه بیشتری پیدا کند.
برگزاری آزمونهای پرستاری و ایجاد بانک سوالات
معاون پرستاری وزارت بهداشت همچنین با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه برگزاری آزمونهای پرستاری گفت: در یک سال گذشته جهش خوبی در برگزاری آزمونها داشتهایم. در دو نوبت آزمونهای اخیر، حدود ۲۵ هزار نفر شرکت کردند.
وی ادامه داد: در حال تهیه یک بانک بزرگ از سوالات هستیم که میتواند در بهروز شدن دانش پرستاران کمک کند.
بازنگری در نظام تعرفهگذاری پرستاری
عبادی یکی دیگر از چالشهای حوزه پرستاری را موضوع توزیع و اجرای نظام تعرفهگذاری عنوان کرد و گفت: یکی از چالشها، توزیع نظام تعرفه بود که در این حوزه با دستور وزیر بهداشت بازتوزیع و اصلاحاتی انجام شد.
وی با اشاره به تلاش برای طراحی سازوکارهای جدید در بخشهای مختلف بیمارستانی افزود: در حوزههایی مانند اورژانس و اتاق عمل و درمانگاهها مشکل داشتیم که در آیین نامه جدید، اصلاحات قابل توجه انجام شده است. مسائل و الگوهای جدیدی را با کارگروه همراه با نظام پرستاری دنبال کردهایم و در حال کار روی ایدههای جدید هستیم.
معاون پرستاری وزارت بهداشت تأکید کرد: از ایدههای جدید استقبال میکنیم؛ زیرا هدف این است که کیفیت مراقبت و ایمنی بیمار افزایش پیدا کند و در عین حال اشتیاق و میل همکاران برای حضور و ماندگاری در نظام سلامت نیز بیشتر شود.
عبادی گفت: میانگین بستری در کشور بین ۲.۲ تا ۳.۲ روز است و در بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن، مدت بستری گاهی به هفت یا هشت روز نیز میرسد؛ بنابراین این طرح میتواند بخش قابل توجهی از هزینههای درمان، چه در بخش بستری و چه در بخش سرپایی، را کاهش دهد.
به گفته معاون وزیر بهداشت این کار یک اقدام نظاممند، مبتنی بر شواهد و دادههای علمی است و توانسته نقش قابل توجهی در کاهش بار اقتصادی نظام سلامت داشته باشد. اعداد دقیق اقتصادی این طرح نیز پس از پایان پروژه پژوهشی اعلام خواهد شد.
ثبت الکترونیکی خدمات پرستاری در ۱۰۰ مرکز تا پایان سال
معاون پرستاری وزارت بهداشت با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه مدیریت سبز و الکترونیکیسازی خدمات پرستاری گفت: الکترونیکیسازی خدمات پرستاری و ثبت گزارشهای پرستاری در پرونده بیمار، امسال از مرحله طراحی به مرحله اجرا رسیده است.
وی ادامه داد: پیشبینی ما این است که تا پایان سال، حداقل در ۱۰۰ مرکز کشور ثبت اوراق پرستاری به صورت الکترونیکی انجام شود. با همکاری قوه قضائیه، موضوع امضای الکترونیک نیز تصویب شده است. این اقدام از یک سو به پرستار کمک میکند زمان بیشتری را در بالین بیمار و برای مراقبت مستقیم صرف کند و از سوی دیگر به کاهش مصرف کاغذ و کاهش پسماند بیمارستانی کمک خواهد کرد.
بازنگری دستورالعمل مراقبت در منزل
وی درباره مراقبت در منزل نیز اظهار کرد: آخرین بازبینی دستورالعمل مربوط به مراقبت در منزل به سالهای ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ بازمیگشت و در این سه، چهار سال فراز و فرودهای زیادی در این حوزه داشتیم، اما اکنون تقریباً به مراحل پایانی بازنگری رسیدهایم.
عبادی گفت: این آییننامه به اصلاح مراکز مراقبتی و افزایش نظارت بر کیفیت ارائه خدمات کمک خواهد کرد.
وی با اشاره به افزایش سالمندی و بیماریهای مزمن در کشور افزود: در یک دهه آینده باید به این حوزه به شکل جدی توجه کنیم. خرید راهبردی خدمات و برونسپاری بخشی از خدمات به بخش خصوصی میتواند ظرفیت اشتغال مناسبی برای نیروهای پرستاری ایجاد کند.
تلاش برای پوشش بیمهای خدمات پرستاری
معاون پرستاری وزارت بهداشت ادامه داد: همکاران ما در حوزه توانمندسازی و تعرفه، موافقت اولیه برای پوشش بیمهای یکی از بیماریهای مزمن، یعنی نارسایی قلبی، را دریافت کردهاند. این موضوع میتواند یک قدم جدی برای تکمیل پوشش بیمهای خدمات پرستاری باشد و امیدوارم بتوانیم در این مسیر اقدامات بیشتری انجام دهیم.
وی درباره نظارت میدانی نیز گفت: این پروژه از گذشته در دانشگاهها آغاز شده بود و اکنون با همکاری دو دفتر و تهیه چکلیستهای مربوط، در حال تقویت است.
عبادی افزود: این بخش بعد از دوران کرونا تا حدی مورد غفلت قرار گرفته بود، اما اکنون ۶۴ دانشگاه در برنامه بازدیدها قرار دارند و امیدواریم افزایش نظارتهای میدانی بتواند به ارتقای عملکرد کمک کند.
به گفته معاون پرستاری وزارت بهداشت مدیریت بحران و تجربهنگاری نیز از اقدامات ارزشمندی است که در دفتر مربوطه دنبال شده است. برنامههای توانمندسازی در سه سطح ملی، قطبهای آزمایشی و دانشگاهی طراحی شده و تقویم مربوط به آنها نیز تدوین شده است. این برنامه با مشارکت گروههای مختلف دنبال میشود و میتواند انرژی و جنبوجوش مثبتی در میان کارکنان ایجاد کند.
کمبود پرستار؛ ۶۰ هزار مجوز استخدامی درخواست شده است
عبادی درباره وضعیت نیروی انسانی پرستاری اظهار کرد: در جذب سال گذشته، یکی از مشکلات، تکمیل نشدن ظرفیت دانشگاههای مستقر در تهران بود. در برخی دانشگاهها از جمله دانشگاههای تهران، البرز، ایران و شهید بهشتی، تعداد داوطلبان به اندازه کافی نبود.
وی افزود: هزینههای بالای زندگی در شهرهای بزرگ و بهویژه تهران و همچنین متناسب نبودن نظام پرداخت با هزینههای زندگی، از جمله عواملی است که بر جذب نیرو تأثیر میگذارد.
معاون پرستاری وزارت بهداشت ادامه داد: ظرفیتی که وزارت بهداشت برای سال ۱۴۰۵ از سازمان اداری و استخدامی درخواست کرده، حدود ۶۰ هزار نفر برای کل نظام سلامت است، هرچند بعید میدانم این مجوز به سرعت صادر شود.
عبادی گفت: در آزمون قبلی، حدود ۴۳ درصد افرادی که جذب شدند از گروه پرستاری بودند و بیشترین تعداد افرادی که نتوانستیم جذب کنیم نیز مربوط به گروه پرستاری بود. حدود ۱۹۵ نفر از ظرفیتهای مربوط به پرستاری داوطلب نداشتند که عمدتاً در تهران و بخشهای جنوبی کشور بود.
افزایش سهم پذیرش بومی به ۷۰ درصد
وی از افزایش سهم پذیرش بومی به عنوان یکی از راهکارهای حل مشکل توزیع نیروی انسانی خبر داد و گفت: با همکاری معاونت آموزش و توسعه، از مهرماه سهم پذیرش بومی به ۷۰ درصد افزایش پیدا خواهد کرد.
عبادی افزود: این موضوع بهطور قطع شامل چهار استان سیستان و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر و خوزستان خواهد شد و تهران نیز با وجود برخورداری ظاهری، از نظر نیروی پرستاری در برخی مناطق با مشکل مواجه است و میتواند از این ظرفیت استفاده کند.
وی توضیح داد: یکی از مشکلات در استان سیستان و بلوچستان این بود که فردی از زابل در دانشکده چابهار تحصیل میکرد، اما پس از فارغالتحصیلی در همان منطقه باقی نمیماند. هماهنگی با حوزه آموزش میتواند این چالش را در سالهای آینده کاهش دهد، هرچند نتیجه این تصمیم چهار سال بعد مشخص خواهد شد.
معاون پرستاری وزارت بهداشت درباره نحوه پرداخت تعرفه پرستاری گفت: دستورالعملها شفاف است، اما مهم این است که همکاران پرستار بتوانند میزان تعرفه خدماتی را که ارائه میکنند، خودشان محاسبه کنند.
وی افزود: به دنبال این هستیم که هر پرستار، بهویژه پرستارانی که مراقبت مستقیم ارائه میکنند، در پایان ماه بتواند میزان تعرفه خود را محاسبه کند و اگر مبلغ پرداختی کمتر از میزان واقعی بود، بتواند از مجموعه نظام سلامت مطالبهگری کند.
عبادی ادامه داد: بیمارستانها مکلف شدهاند در پایان هر ماه، فیشی مشابه فیش حقوقی صادر کنند که در آن مشخص باشد پرستار به چند بیمار خدمت کرده، سطح خدمات چه بوده و بابت شیفتهای مختلف چه مبلغی به او تعلق گرفته است.
خروج سالانه حدود ۵ هزار پرستار از چرخه خدمت
وی درباره خروج نیروهای پرستاری از چرخه خدمت گفت: تقریباً نزدیک به پنج هزار نفر در سال از چرخه خدمت خارج میشوند که بخشی از آنها بازنشسته میشوند.
عبادی درباره مهاجرت پرستاران نیز گفت: خوشبختانه روند مهاجرت نزولی است و حتی پیش از جنگ نیز در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال قبل روند کاهشی داشت و این روند همچنان ادامه دارد.
وی افزود: تغییر سیاست کشورهای دیگر در جذب پرستاران خارجی پس از دوران کرونا نیز در این روند مؤثر بوده است.
معاون پرستاری وزارت بهداشت با تأکید بر کمبود نیروی پرستاری گفت: ما بارها اعلام کردهایم که حدود ۱۰۰ هزار پرستار کم داریم و ممکن است این سؤال مطرح شود که چرا این موضوع از سال ۱۴۰۰ تاکنون مرتب تکرار میشود.
عبادی توضیح داد: با وجود استخدامهای انجامشده، دو اتفاق رخ میدهد؛ نخست اینکه بیمارستانها در حال توسعه هستند و با ایجاد تختهای جدید به نیروی جدید نیاز دارند و دوم اینکه با نشت نیروی انسانی مواجه هستیم که بخشی از آن ناشی از ناتوانی در نگهداشت نیرو و در قالب استعفا، ترک خدمت یا مهاجرت اتفاق میافتد.
وی افزود: اصلاح فرمول اضافهکار، اجرای تعرفهگذاری و تلاش برای افزایش ظرفیت جذب از جمله اقداماتی است که در این زمینه انجام شده، اما بخشی از موضوع خارج از اختیار وزارت بهداشت است.
عبادی با اشاره به روند افزایش پرداختیهای تعرفه پرستاری گفت: در سال ۱۴۰۰ که مسئولیت را تحویل گرفتم، مجموع کارانه پرداختی به گروه پرستاری حدود ۱.۶ بود. با آغاز تعرفهگذاری این عدد به حدود سه تا چهار رسید و در سالهای بعد افزایش پیدا کرد.
وی افزود: در سال ۱۴۰۳ این رقم حدود ۱۸ و در سال ۱۴۰۴ نیز حدود ۱۸ بوده و امسال نیز تعرفه بیش از ۶۷ درصد رشد داشته است.
معاون پرستاری وزارت بهداشت گفت: این ارقام نشان میدهد مسیر اصلاح در حال طی شدن است، اما مشکل اینجاست که سرعت تورم و افزایش هزینههای زندگی از سرعت اقدامات ما بیشتر بوده و به همین دلیل نتیجه اقدامات، آنگونه که باید، در زندگی کارکنان دیده نمیشود.
عبادی تأکید کرد: ما به عنوان بخشی از حاکمیت باید پاسخگوی نیاز مردم باشیم. مشکل کمبود نیروی پرستاری و مشکلات معیشتی این گروه، صرفاً مشکل پرستاران نیست؛ مشکل مردم است. اگر پرستار دچار مشکل شود، ممکن است اعتراض کند، در آزمونهای استخدامی شرکت نکند یا در نهایت از خدمت خارج شود. در چنین شرایطی مردم هستند که از کمبود نیروی پرستاری متضرر میشوند.
عبادی افزود: زمانی که از کمبود پرستار صحبت میکنیم، منظور کمبود تربیت پرستار نیست. اگر صرفاً ظرفیت آموزش را افزایش دهیم، اما نتوانیم نیروها را در سیستم نگه داریم، مانند الکی است که هرچه در آن آب بریزیم، از طرف دیگر خارج میشود.
وی گفت: اگر میخواهیم نظام سلامت با هزینه کمتری اداره شود، باید بیش از گذشته به حوزه بهداشت توجه کنیم و به جای تخصصگرایی افراطی و تکیه صرف بر فناوریهای نوین، از نیروهای حد واسط و ظرفیت پرستاران، مشابه آنچه در کشورهای توسعهیافته انجام میشود، استفاده کنیم.
معاون پرستاری وزارت بهداشت ادامه داد: در برنامه هفتم نیز بر خرید راهبردی خدمات تأکید شده است. اگر این موضوع از سطح برنامه به عملیات اجرایی تبدیل شود، بخش قابل توجهی از خدمات سلامت قابل برونسپاری خواهد بود و گروه پرستاری نیز میتواند بخشی از این بازار را مدیریت کند.
پیشنهاد تشکیل صندوق سلامت برای پرستاران
عبادی درباره راهکارهای ارائهشده برای بهبود وضعیت پرستاران گفت: هفت راهکار در کارگروه مربوط مطرح شده و بخشی از آنها در حال اجراست.
وی افزود: یکی از پیشنهادها، افزایش سالانه تعرفه پرستاری تا ۵۰ درصد بود که امسال نیز در مسیر آن حرکت کردهایم. در سال جاری حدود هفت تا هشت جلسه کارگروه برگزار شده و این جلسات همچنان ادامه دارد.
معاون پرستاری وزارت بهداشت ادامه داد: پیشنهاد دیگر تشکیل صندوق سلامت برای حمایت رفاهی از همکاران پرستار بود. نظر فنی وزارت رفاه نیز درباره این پیشنهاد اخذ شده و نظر مثبتی وجود دارد، اما تصمیم نهایی باید در هیئت دولت گرفته شود.
عبادی درباره مشکل مسکن پرستاران نیز گفت: یکی از مهمترین هزینههایی که از حقوق کارکنان پرداخت میشود، هزینه اجاره یا خرید مسکن است. به همین دلیل طی سه، چهار سال گذشته به دنبال ایجاد پانسیونهای پرستاری در استانهای مختلف بودهایم.
وی افزود: این طرح در حدود ۳۴ تا ۳۵ استان به صورت عملیاتی اجرا شده و بخشی از منابع آن از سوی وزارت بهداشت، بخشی از ظرفیت دانشگاهها و بخشی نیز از سوی خیرین تأمین شده است.
عبادی ادامه داد: در تهران در یک سال گذشته دانشگاههای علوم پزشکی ایران، تهران و شهید بهشتی نیز به این سمت حرکت کردهاند و تعدادی از مراکز آنها در این زمینه فعال شدهاند.
وی گفت: در برنامه ساخت بیمارستانهای جدید نیز موضوع اسکان کارکنان، بهویژه پزشکان و پرستاران، مورد توجه قرار گرفته است. پانسیونهای موقت میتوانند راهکار اولیه باشند و در کنار آن، تفاهم وزارت بهداشت با وزارت راه و شهرسازی برای واگذاری زمین و سرمایهگذاری مشترک نیز دنبال میشود.
۷۵ درصد پرستاران کشور زن هستند
معاون پرستاری وزارت بهداشت درباره ترکیب جنسیتی جامعه پرستاری گفت: حدود ۷۵ درصد همکاران گروه پرستاری را بانوان تشکیل میدهند.
وی افزود: بخش قابل توجهی از خروج از خدمت نیز به همین موضوع مربوط است. در حال حاضر حدود ۱۶ هزار پرستار به دلیل مرخصی زایمان از چرخه خدمت خارج هستند که با توجه به جوان بودن بخش قابل توجهی از جامعه پرستاری و قرار داشتن آنها در سنین باروری، موضوع قابل توجهی است.
عبادی گفت: حمایت از فرزندآوری باید به گونهای باشد که در محاسبات نیروی انسانی نظام سلامت نیز لحاظ شود.
هشدار درباره فعالیت «پرستارنماها» در مراکز غیرمجاز
وی در پاسخ به پرسشی درباره فعالیت افراد فاقد صلاحیت در حوزه پرستاری اظهار کرد: در بخش دولتی، شامل وزارت بهداشت، تأمین اجتماعی و نیروهای مسلح، با اطمینان بالای ۹۹ درصد میتوان گفت که با چنین مواردی مواجه نیستیم؛ زیرا فرایند جذب، استخدام و پایش کیفیت در سیستمهای دولتی سختگیرانه است.
عبادی افزود:، اما در برخی مراکز خصوصی و بهویژه مراکز غیربستری که ممکن است خدمات سلامت ارائه کنند، مانند برخی کلینیکهای زیبایی، افرادی وارد حوزه خدمات سلامت شدهاند که صلاحیت لازم را ندارند.
وی ادامه داد: گاهی حتی ممکن است یک نیروی پرستاری در حوزهای فعالیت کند که اساساً برای آن آموزش ندیده است. همچنین افرادی که دوره کوتاهمدت کمکپرستاری گذراندهاند یا حتی آموزش لازم را ندیدهاند، ممکن است تحت عنوان پرستار خدماتی ارائه کنند.
معاون پرستاری وزارت بهداشت گفت: واحدهای نظارت بر درمان دانشگاههای علوم پزشکی در بازدیدهای خود این موضوعات را بررسی میکنند و گزارشهایی که از مسیرهای مختلف، از جمله سازمان نظام پرستاری، دریافت میشود نیز مورد رسیدگی قرار میگیرد.
عبادی تأکید کرد: در صورت احراز تخلف، برخورد جدی انجام خواهد شد که میتواند شامل اخراج و محرومیت از کار باشد.
وی در پایان از مردم خواست در صورت مشاهده افراد فاقد صلاحیت که خدمات پرستاری یا درمانی ارائه میکنند، موضوع را گزارش کنند و گفت: ایمنی مردم خط قرمز نظام سلامت است و هیچ فردی نباید خدمات سلامت غیرایمن، غیرعلمی و غیرفنی دریافت کند.
