جدال بر سر احداث پارک در جنگل هیرکانی | محلی ها: جنگلخواری است | یک مسئول منابع طبیعی: پیگیری تخلف در عرصه سخت میشود
جدال درباره احداث پارک در دل جنگلهای هیرکانی به نقطه حساس رسیدهاست. در بین ساکنان محلی برخی مخالفان احاله مدیریت بخشی از جنگلهای هیرکانی به بخش خصوصی را مصداق جنگلخواری میدانند که از بی اعتمادی افراد محلی حکایت دارد.
همشهریآنلاین – مجید جباری: واگذاری ۱۸ هکتار از عرصههای جنگلی روستای کللات تنکابن برای احداث پارک جنگلی، حالا به نقطه حساس در جدال قدیمی «مدیریت تفرج» و «حفاظت از جنگل» رسیده است. جدالی که این بار با برچسب هایی مانند «جنگلخواری» از سوی برخی اهالی و همچنین هشدارهای کارشناسی درباره ضعف نظارت، ابعاد تازه گرفته است. در حالی که مسئولان منابع طبیعی از قانونی بودن فرآیند واگذاری مدیریت و حفاظت و اشتغالزایی سخن میگویند، معاون حوزه مدیریت و بازرسی سازمان منابع طبیعی کشور با اشاره به ضعف نظارت در عرصههای واگذار شده هشدار میدهد تجربهها نشان میدهد این طرحها اغلب به «زون اقتصادی» تبدیل میشوند و نگاه حفاظتی در آنها کمرنگ است. رضا بیانی با اشاره به تجربه برخی واگذاریها معتقد است که مدیریت این عرصهها بهتر است در اختیار مستقیم منابع طبیعی باقی بماند، زیرا به گفته او، در برخی نمونه ها مانند تلهکابینهای نمکآبرود و رامسر حتی امکان نظارت کامل برای منابع طبیعی نیز فراهم نبوده است.
ماجرا چیست؟
ماجرا از جایی آغاز شد که ۱۸ هکتار از عرصههای جنگلی کللات از طریق مناقصه برای اجرای پارک جنگلی در قالب «احاله مدیریت» به بخش خصوصی سپرده شد. اداره کل منابع طبیعی غرب مازندران تاکید دارد که این اقدام واگذاری مالکیت نیست، بلکه فقط واگذاری مدیریت با هدف ایجاد زیرساختهای گردشگری و حفاظت بهتر از عرصه است. با این حال بسیاری از ساکنان منطقه معتقدند این تصمیم افراد محلی را از منافع مستقیم گردشگری محروم و زمینه ورود سرمایهگذاران غیربومی را فراهم میکند. سرمایهگذارانی که فقط نگاه اقتصادی به این عرصهها دارند و در این میان نگاه حفاظتی نقش چندانی پیدا نمیکند.
از سوی دیگر، مسئولان منابع طبیعی بر قانونی بودن فرآیند واگذاری تاکید و استدلال میکنند که بسیاری از جوامع محلی در ابتدای کار توان تامین سرمایه ثابت برای ایجاد زیرساختهای استاندارد گردشگری را ندارند. بنابراین ابتدا باید پروژه شکل بگیرد و سپس زمینه مشارکت بومیان فراهم شود. از نگاه متولیان، احاله مدیریت ابزاری برای ارتقای کیفیت خدمات، ساماندهی تفریح و تفرج و کاهش فشار گردشگری بر جنگل است که در صورت نظارت دقیق میتواند حتی به حفاظت بهتر کمک کند.
هشدار درباره آسیبهای واگذاری
معاون حوزه مدیریت و بازرسی سازمان منابع طبیعی کشور اگرچه اصل ایجاد پارک جنگلی را در چارچوب ضوابط قابل بررسی میداند، اما میگوید: من به شخصه با واگذاری عرصههای جنگلی به سرمایهگذار موافق نیستم. تجربه پارکهای جنگلی نشان داده این پروژهها گاه با آسیبهایی نظیر سرایت آفات و بیماری به جنگل، آتشسوزی، تخریب و انباشت پسماند مواجه شدهاند.
رضا بیانی در گفتوگو با همشهریآنلاین تاکید میکند: اگر نظارت جامع و موثر نباشد، این طرحها صرفا به سمت کارکرد اقتصادی صرف میروند. ضمن اینکه در برخی پروژههای بزرگ گردشگری جنگلی، امکان نظارت میدانی منابع طبیعی با محدودیتهایی مواجه شده و همین موضوع نگرانیها را تشدید میکند.
سند هیرکانی به نام یک ارگان؟! | بازگشت ۱۰۰ هکتار از جنگل های هیرکانی به طبیعت
او در عین حال یادآوری میکند: پارکهای جنگلی می توانند برای مدیریت تفرج گردشگران مفید باشند، زیرا دسترسی کنترل شده به جنگل بهتر از ورود بی ضابطه گردشگران است. اما این موضوع زمانی محقق میشود که نظارت سختگیرانه و مستمر باشد، در حالی که بسیاری از تجربهها در این زمینه نشان از ضعف در نظارت دارد.
گره تضامین و سرمایهگذاران غیربومی
بیانی یکی از نگرانیهایی که در بین افراد محلی و نقدهای کارشناسی وجود دارد را سازوکار احاله مدیریت میداند و می افزاید: معمولا شرایط مزایده و تضامین به گونهای تنظیم میشود که افراد محلی کمتر امکان ورود پیدا میکنند در حالی که بهرهبردار بومی معمولا حساسیت بیشتری نسبت به سرنوشت عرصهها دارد. از سوی دیگر، اگر تضامین کافی هم دریافت نشود، در صورت تخلف سرمایهگذار دست دستگاه متولی برای پیگیری حقوقی چندان باز نیست. پیگیریهای قضایی طولانی، تغییرات مدیریتی و پیچیدگی حقوق مکتسبه نیز کار را دشوارتر میکند. در بسیاری از واگذاریها، منابع مالی حاصل از قراردادها به طور کامل به همان طرح برنمیگردد و این موضوع یکی از چالشهای مدیریت پارکهای جنگلی است.
بی اعتمادی جامعه محلی
در بین ساکنان محلی برخی مخالفان احاله مدیریت بخشی از جنگلهای هیرکانی به بخش خصوصی را مصداق جنگلخواری میدانند که از بی اعتمادی جامعه محلی به این نوع سرمایه گذاریها حکایت دارد. منتقدان و فعالان محیط زیست بر این باورند که اگر هدف از محول کردن مدیریت عرصههای جنگلی حفاظت از عصههاست، روشهای بهتری مانند فنس کشی، تقویت قرقبانی و به کارگیری نیروهای بومی هم وجود دارد. از سوی دیگر اما سازمان منابع طبیعی معتقد است که بدون ایجاد زیرساخت گردشگری استاندارد، مدیریت گردشگری طبیعت و تامین منابع مالی پایدار برای حفاظت از عرصهها دشوار خواهد بود.
